فرآورده های پوستی تأثیر بسیار زیادی بر روی سلامت و ظاهر پوست ما خواهند داشت. برای توضیح در مورد فرآورده های پوستی ابتدا با جزئیات پوست آشنا شوید.

پوست آینه تمام نمای بدن بوده و سلامت آن با عملکرد تمام بدن در ارتباط می باشد. پوست در ناحیه صورت بسیار نازک و ظریف بوده و دارای موهای پرز مانند و غدد سباسه (چربی) می باشد.

وظایف پوست:

• حفاظت در برابر عوامل میکروبی، شیمیائی، اشعه های مضر
• دریافت محرک های فشار، دما و درد
• تنظیم دمای بدن
• دفع مواد اضافی از بدن
• تنظیم گردش خون

پوست از سه جزء اصلی اپیدرم، درم و هیپودرم تشکیل شده است. اپیدرم سطحی ترین لایه پوست بوده و شامل 35 لایه سلولی است که بیشتر این لایه ها را سلول های مرده یا شاخی شده (کراتینه) تشکیل می دهند. لایه شاخی خارجی ترین قسمت اپیدرم پوست است که مرتباً توسط لایه های زیرین جایگزین می گردد.
در حین این جایگزینی چربی های خاصی ساخته شده و به فضای بین سلول های شاخی وارد می شوند تا از لایه شاخی در برابر عبور مواد حفاظت کنند. برخی اجزای سلولی که به این فضا وارد می شوند شامل اسیدهای آمینه با خاصیت مرطوب کنندگی هستند که باعث حفظ حالت نرمی و انعطاف لایه شاخی می شوند.

در بین این عوامل مرطوب کننده طبیعی سه ترکیب اوره، اسید لاکتیک و پیرولیدون کربوکسیلیک اسید تأثیرات خوبی بر روی پوست ایجاد می نماید. اوره علاوه بر مرطوب کنندگی پوست، سبب محافظت بیشتر از پوست در برابر تبخیر اضافی آب نیز می گردد. اسید لاکتیک با افزایش سرعت تجدید سلول های پوست، با آسیب های ایجاد شده از اشعه های مضر آفتاب و لکه های پوستی مبارزه کرده و در نتیجه باعث جوان سازی پوست می شود.

پوست دائماً در حال از دست دادن آب به صورت بخار می باشد که به آن پدیده تبخیر نامحسوس آب گقته می شود. مرطوب کننده های طبیعی پوست و چربی های بین سلولی سبب کاهش این پدیده و حفظ بیشتر آب در اپیدرم می شوند. در لایه ی اپیدرم سلولهای ملانوسیت و جود دارد که به عنوان یک ضدآفتاب طبیعی شناخته شده و پوست را در برابر تشعشعات مضر آفتاب محافظت می نماید.

اپیدرم چیست؟

لایه زیرین اپیدرم، درم نام دارد که یک بستر نگهدارنده برای اپیدرم بوده و با داشتن مویرگ های خونی نقش تغذیه اپیدرم را برعهده دارد. در واقع درم یک لایه سلولی نبوده بلکه یک شبکه متراکم از رشته های پروتئینی (کلاژن و الاستین) در یک ماده ژله ای می باشد. کلاژن عمده ترین جزء لایه درم بوده که سبب انعطاف و قابلیت کشش در پوست می گردد.

ماده زمینه ای این لایه شامل آب، نمک و گلوکزآمینوگلیکان است که بیشتر شامل هیالورونیک اسید و کندروئیتین سولفات می باشد. در لایه درم غدد عرق آپوکرین و اکرین وجود دارد که غدد آپوکرین در ناحیه تناسلی و زیر بغل وجود دارد و ترشحات را از طریق کانال مویی به پوست می رساند. غدد اکرین در تمام سطح پوست پراکنده هستند و ترشحات آب و نمک را از طریق یک مجرای اختصاصی به سطح پوست می رساند. این غدد در شرایط خاص تا 3 لیتر عرق در روز ترشح می کند. این ترشحات در پاسخ به تغییرات دمایی محیط و تنظیم دمای بدن انجام می شوند.

در این لایه اعصاب حسی فراوانی وارد شده که به منزله ارتباط بین بدن و محیط بیرون می باشد. در ساخت فرآورده های پوستی علاوه مشخصات ظاهری که با بینایی و بویایی فرد به دست می آید، اطلاعات ارزشمندی توسط حس لامسه پوست به دست می آید. این ارزیابی توسط مصرف کننده شامل سبکی یا سنگینی، آبکی یا روغنی، لیزی یا چسبندگی و … می باشد.

لایه زیرین پوست هیپودرم است که به صورت یک لایه چربی گسترش می یابد. نقش این لایه ذخیره انرژی و ضربه گیری در برابر ضربات فیزیکی وارد شده به پوست می باشد. در صورت تجمع غیر یکنواخت چربی در ناحیه ای از هیپودرم ظاهر ناخوشایندی در صورت فرد ایجاد می شود.

نفوذپذیری پوست

نفوذپذیری پوست در نواحی مختلف متفاوت است. برخی مواد می توانند نفوذپذیری پوست را از طریق فضای بین سلولی افزایش دهند. این مواد شامل آب، گلیسرول، الکل (اتانول)، اسیدهای چرب و فنل اوره هستند. سورفکتانت های غیریونی و برخی سورفکتانهای کاتیونی می توانند نفوذپذیری پوست را از طریق هیدراته کردن لایه شاخی پوست افزایش دهند.

التهاب پوستی (درماتیت)

کلیه واکنش هایی که توسط بافت زنده پوست در اثر آسیب وارد شده ایجاد می گردد التهاب پوستی گفته می شود که شامل ایجاد قرمزی و تورم در پوست می باشد. آسیب های پوستی در اثر عوامل فیزیکی، شیمیایی، تابش اشعه های مضر و میکروارگانیسم های بیماری زا ایجاد می شوند.

فرآورده های پوستی

پوست ناحیه دست و صورت به عنوان شاخصی از پوست تمام بدن در نظر گرفته می شود که متاسفانه به دلیل بی حفاظ بودن در برابر عوامل شیمیایی (شوینده ها) و تابش اشعه های مضر به سرعت مورد آسیب قرار می گیرند. لذا مردم به منظور حفظ سلامت و شادابی پوست خود سالانه هزینه های بالایی را متحمل می شوند.
متخصصین پوست عقیده دارند داشتن رژیم غذایی مناسب به همراه مراقبت های موضعی از پوست می تواند اثر مطلوبی را در سلامتی و شادابی پوست خواهد داشت.

مراقبت های پوستی شامل سه مرحله ی پاک کردن (Cleansing)، تقویت کردن (Toning)، مرطوب و تغذیه کردن (Moisturizing&Nourishing) می باشد. به منظور این نیازها، فرآورده های پوستی فراوانی در انواع زیر تولید شده اند.

پاک کننده ها

سبب از بین رفتن گرد و غبار، میکروب ها، چربی اضافی پوست و مواد آرایشی از روی سطح پوست می شوند. صابون ها و کرم های پاک کننده از اشکال قدیمی پاک کننده ها به حساب می آیند. امروزه انواع سیندت های قالبی، ژله ای و افشانه های امولسیونه به دلیل سازگاری بیشتر با پوست جایگزین صابون ها شده اند. سیندت ها در مقایسه با صابون های سنتی فاقد نمک های قلیایی و اسیدهای چرب اشباع هستند. لذا اسیدیته ی نزدیک تری با پوست دارند.

در حالیکه صابون ها و سیندت های قالبی و ژله ای برای پوست های چرب بسیار مناسب است، لوسیون ها و کرم های پاک کننده و شیرپاک کن ها برای پوست های خشک توصیه می شود.
کرم های پاک کننده، همان کلدکرم های قدیمی هستند که دارای یک فاز پیوسته چربی و یک فاز آبی می باشند. با تبخیر آب، مصرف کننده یک احساس خنکی در پوست خود دارد که همین دلیل نامگذاری آن شده است.

تقویت کننده ها یا تونیک ها

برای پاک کردن باقیمانده های آلودگی های پوست و یا باقیمانده پاک کننده ها کاربرد دارد. علاوه بر این استفاده از تونیک ها باعث تنگ شدن منافذ پوستی شده و ترشحات چربی (سبوم) کاهش می یابد. به همین علت به این فرآورده ها قابض پوست نیز گفته می شود. با مصرف این فراورده ها، احساس تمیزی و تازگی در پوست ایجاد شده و پوست آماده استفاده از مرطوب کننده ها می شود. در بین قابض های گیاهی، عصاره ی نارون کوهی با داشتن تانن های فراوان بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد.

تونرهای مخصوص پوست های چرب دارای مقدار زیادی الکل اتانول یا ایزوپروپانول و همچنین سولفوسالسیلیک هستند اما تونرهای پوست خشک باید محتوای الکلی پایینی داشته باشند.

مرطوب کننده ها

برای انواع پوست ها به خصوص برای پوست های خشک بسیار با اهمیت هستند. این فرآورده های پوستی به صورت کرم، ژل یا لوسیون تولید شده و در فورمولاسیون آنها مواد نرم کننده (Emollients) و مواد جاذب الرطوبه (Humectants) به کار رفته است. در بین مواد ارگانیک روغن کنجد، روغن بادام شیرین و کره کاکائو نقش رطوبت رسانی مناسبی دارند و می توانند جایگزین مواد شیمیایی از جمله سیلیکون ها شوند.
مواد نرم کننده با پر کردن شکاف های ایجاد شده در لایه شاخی و همچنین با کاهش دادن میزان تبخیر آب از سطح پوست باعث برطرف شدن خشکی پوست شوند (نقش پوشانندگی). مواد جاذب الرطوبه نیز قادرند آب موجود در فرآورده را به لایه شاخی پوست هدایت کرده و شادابی را به پوست خشک بازگردانند.

محصولات مرطوب کننده به 2 دسته کلی تقسیم می شوند:

فرآورده های پوستی روز

این محصولات در واقع امولسیون های سبک از نوع روغن در آب هستند که باید قابلیت گسترش مناسبی بر روی پوست داشته باشند. فاز روغنی این فرآورده ها دارای اسیدهای چرب استئاریک، پالمتیک و اولئیک است که با یک ماده قلیا (تری اتانول آمین و یا هیدروکسید پتاسیم) منجر به تولید امولسیون نهایی می شود.
پایه این فرآورده ها آب بوده و مصرف کننده احساس تری بر روی پوست خود می کند. اضافه کردن مشتقات سیلیکونی مانند دایمتیکون کوپلی ال سبب کاهش حس چسبندگی پس از مصرف آن می شود.

امروزه برای تولید محصولات با کیفیت بهتر از امولسیون کننده گلیسریل مونو استئارات استفاده می شود تا معایبی چون خشکی پوست پس از مصرف و ظاهر صابونی را نداشته باشد. همچنین افزودن عصاره های گیاهی مانند عصاره بابونه، جو، آلوئه ورا و عصاره جلبک دریایی (اسپیرولینا)، اسیدهای آمینه و ویتامین ها بسیار مرسوم است.

فرآورده های پوستی شب

این فرآورده ها به دلیل اینکه مدت زیادتری نسبت به فرآورده های روز بر روی پوست باقی می مانند می توانند مواد مغذی را به سلول های پوستی منتقل نمایند. این محصولات در واقع امولسیون های آب در روغن با ویسکوزیته بالا هستند که به صورت کرم یا لوسیون در دسترس می باشند.
در فرمولاسیون آنها موم های طبیعی وجود داشته تا فرآورده را به مدت زیادی بر روی پوست نگه دارد. آنچه به عنوان کرم های شب از قدیم می شناختیم شامل واکنش سیستم موم زنبور عسل-بوراکس و روغن معدنی بود اما امروزه به جای روغن معدنی از روغن های گیاهی و سیلیکونی به عنوان نرم کننده استفاده می شود.

در میان محصولات شب، لوسیون ها بیشتر شبیه به فرآورده های روز فرموله می شوند تا کرم های شب؛ یعنی بدون اینکه اثر چربی به جا بگذارند به دلیل وجود مواد مرطوب کننده مانند گلیسرول و سوربیتول پوست را شاداب نگه می دارند. متیل سلولز برای افزایش ویسکوزیته محصول به کار می رود.
کرم های شب با داشتن لانولین و سیلیکونها، بیشتر نقش محافظت کنندگی داشته و از نفوذ آلودگی ها و خروج آب جلوگیری می کنند و نقش مرطوب کنندگی دارند.

پوست ها بر اساس ترشح غدد سباسه(چربی)

پوست خشک

خشکی پوست در اثر عوامل ژنتیکی (حرارت طبیعی بدن)، عوامل محیطی (سرما و باد) و همچنین تماس پوست با مواد شوینده حاوی سورفکتانت ها که منجر به تبخیر زیاد و غیر قابل جبران آب می شوند به وجود می آید. در خشکی های ملایم چین و چروک های بسیار زیر و در موارد شدید حالت پوسته پوسته شدن را می توان مشاهده کرد. در این نوع پوست، احساس زبری و خشنی و حالت قرمزی شاخص است.

اگرچه آب برای حفظ رطوبت پوست بسیار مهم بوده اما تماس مکرر پوست با آب می تواند منجر به خشکی پوست گردد. سورفکتانت ها در شوینده به وفور یافت می شوند. این مولکول های دوقطبی قادرند چربی های طبیعی سطح پوست را در خود حل کرده و باعث افزایش تبخیر نامحسوس پوست می شود. علاوه بر این با تغییر شکل (دناتوره) کراتین های اپیدرم، ساختار پوست را به هم می زنند.

پوست چرب

فعالیت زیاد غدد چربی(سباسه) در اثر عوامل وراثتی، هورمونی، رژیم های غذایی باعث ایجاد پوست چرب می شود. غدد سباسه توسط مجرای فولیکول مو ترشح خود را خارج می کنند. این غدد در تمام نقاط بدن به جز کف دست و پا وجود دارند. غدد سباسه به وفور در سر و صورت وجود داشته و در سن 20 سالگی بیشترین فعالیت را خواهد داشت.

تولید فراوان چربی از غدد سباسه به همراه کراتینی شدن مجرای آن سبب ایجاد اشکالی به نام کومدون یا پاپول می گردد. تجمع چربی در کومدون ها و راکد شدن آن سبب رشد و تکثیر باکتریهای مولد آکنه می شود که تشدید التهاب را به دنبال دارد. برخی از مواد آرایشی صنعتی نیز باعث ایجاد آکنه و تشدید آن می شوند. به این مواد ترکیبات آکنه ژنیک گفته می شود و تولیدکنندگان باید به خاصیت آکنه ژنیک محصول نهایی خود دقت فراوانی کنند.

استفاده از شوینده های حاوی مواد کراتولیتیک یا لایه بردارهای فاقد مواد ساینده مانند سولفوسالسیلیک برای کنترل چربی این نوع پوست بسیار مفید است. همچنین استفاده از مواد قابض مانند الکل ها و عصاره نارون کوهی برای کاهش ترشح چربی از غدد سباسه توصیه می شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *